چه تفاوتی بین مرورگرهای dApp و مرورگرهای سنتی وجود دارد؟

درک شکاف بنیادی: مرورگرهای dApp در مقابل مرورگرهای وب سنتی

اینترنت در هسته خود، همان‌گونه که اکثر کاربران آن را می‌شناسند، بر پایه یک مدل متمرکز عمل می‌کند. مرورگرهای وب سنتی مانند کروم (Chrome)، فایرفاکس (Firefox)، سافاری (Safari) یا اج (Edge)، دروازه‌های ورود به این شبکه جهانی (World Wide Web) هستند که اجازه دسترسی به وب‌سایت‌های میزبانی شده در سرورهای مرکزی را می‌دهند؛ سرورهایی که توسط شرکت‌ها یا افراد مدیریت می‌شوند. این مرورگرها کدهای HTML، CSS و جاوا اسکریپت را تفسیر کرده، از طریق پروتکل‌هایی مانند HTTP و HTTPS ارتباط برقرار می‌کنند و اطلاعات ارسالی از این سرورها را نمایش می‌دهند. طراحی اصلی آن‌ها برای بازیابی و نمایش داده‌هاست و تعامل کاربر اغلب شامل ارسال فرم‌ها، ورود به حساب‌های کاربری و مصرف محتوا می‌شود.

در مقابل، مرورگرهای dApp که گاهی مرورگرهای وب ۳ (Web3) یا مرورگرهای اتریوم نامیده می‌شوند، نشان‌دهنده یک تغییر پارادایم در نحوه تعامل کاربران با اینترنت هستند. اگرچه آن‌ها شباهت‌های ظاهری با همتایان سنتی خود دارند – هر دو دارای نوار آدرس هستند، محتوا را نمایش می‌دهند و اجازه ورودی به کاربر را می‌دهند – اما معماری زیربنایی، پروتکل‌های ارتباطی و هدف بنیادی آن‌ها به شدت متفاوت است. یک مرورگر dApp صرفاً ابزاری برای مشاهده محتوای وب نیست؛ بلکه رابطی مستقیم به شبکه‌های غیرمتمرکز است که کاربران را قادر می‌سازد با اپلیکیشن‌هایی تعامل داشته باشند که بدون واسطه‌های مرکزی فعالیت می‌کنند، مالکیت مستقیم بر دارایی‌های دیجیتال خود را حفظ کنند و در اقتصاد جدیدی که بر پایه اصول رمزنگاری بنا شده، مشارکت نمایند.

وب متمرکز: قلمرو مرورگرهای سنتی

برای درک کامل نوآوری‌های مرورگرهای dApp، ابتدا ضروری است که درک روشنی از نقش و محدودیت‌های مرورگر وب سنتی داشته باشیم.

مرورگرهای سنتی به عنوان اپلیکیشن‌های کلاینت (Client) عمل می‌کنند که منابع را از سرورها درخواست می‌کنند. این مدل کلاینت-سرور برای دهه‌ها ستون فقرات اینترنت بوده و جریان عظیمی از اطلاعات و خدمات را تسهیل کرده است.

• پروتکل‌های HTTP/HTTPS: پروتکل انتقال ابرمتن (HTTP) و نسخه امن آن (HTTPS) روش‌های اصلی ارتباطی هستند. وقتی آدرسی را تایپ می‌کنید، مرورگر شما یک درخواست HTTP به سرور می‌فرستد. سرور سپس با داده‌های درخواستی (مانند فایل‌های HTML، تصاویر، ویدیوها) پاسخ می‌دهد و مرورگر آن‌ها را رندر می‌کند. HTTPS یک لایه رمزنگاری برای انتقال امن داده‌ها اضافه می‌کند که برای بانکداری آنلاین و تجارت الکترونیک حیاتی است.
• زیرساخت سرور متمرکز: وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها روی سرورهایی میزبانی می‌شوند که توسط نهادهای خاصی کنترل می‌شوند. این به معنای موارد زیر است:
  • نقاط شکست واحد (Single Points of Failure): اگر سروری از کار بیفتد، وب‌سایت غیرقابل دسترس می‌شود.
  • پتانسیل سانسور: مالک سرور می‌تواند محتوا را حذف کرده یا دسترسی به آن را مسدود کند.
  • کنترل داده‌ها: داده‌های کاربران روی این سرورهای مرکزی ذخیره می‌شوند که آن‌ها را در برابر هک، سوءاستفاده و نظارت توسط نهاد میزبان آسیب‌پذیر می‌کند.
• هویت و احراز هویت: کاربران معمولاً برای هر سرویس حساب‌هایی با نام کاربری و رمز عبور ایجاد می‌کنند. این امر منجر به خستگی از رمز عبور، ریسک‌های امنیتی (در صورت لو رفتن یک رمز عبور) و پراکندگی هویت دیجیتال می‌شود.
• مدل‌های کسب درآمد: بسیاری از خدمات آنلاین سنتی به تبلیغات متکی هستند که اغلب با جمع‌آوری و تحلیل داده‌های کاربران یا مدل‌های اشتراکی تغذیه می‌شوند.

عملکرد اصلی یک مرورگر سنتی، بازیابی و نمایش اطلاعات است. در حالی که برخی از اپلیکیشن‌های وب وظایف پیچیده‌ای را انجام می‌دهند، تعامل آن‌ها با بخش بک‌اِند (Backend) همیشه از طریق یک سرور متمرکز هدایت می‌شود.

وب غیرمتمرکز: ظهور مرورگرهای dApp

مرورگرهای dApp به طور خاص برای تعامل با شبکه‌های غیرمتمرکز، عمدتاً شبکه‌های مبتنی بر بلاک‌چین مانند اتریوم، مهندسی شده‌اند. آن‌ها صرفاً مرورگرهایی با ویژگی‌های اضافه نیستند؛ بلکه دروازه‌هایی کاملاً متفاوت هستند که برای پارادایم متفاوتی از اینترنت ساخته شده‌اند.

قابلیت کیف پول یکپارچه

شاید متمایزترین ویژگی یک مرورگر dApp، کیف پول ارز دیجیتال (Wallet) داخلی آن باشد. این فقط یک افزونه نیست؛ بلکه یک جزء اصلی است که تعامل و هویت کاربر در وب را به طور بنیادی تغییر می‌دهد.

• مدیریت دارایی‌های دیجیتال: کیف پول به کاربران اجازه می‌دهد ارزهای دیجیتال (مانند اتر، ETH) و سایر دارایی‌های دیجیتال (مانند توکن‌های ERC-20 یا NFTها) را به صورت امن ذخیره، ارسال و دریافت کنند. این کیف پول به عنوان یک هاب مالی شخصی مستقیماً در محیط مرورگر عمل می‌کند.
• هویت و احراز هویت: به جای نام کاربری و رمز عبور سنتی، هویت در وب غیرمتمرکز به جفت‌کلیدهای رمزنگاری شده‌ای گره خورده است که توسط کیف پول مدیریت می‌شوند. آدرس عمومی شما شناسه شماست و کلید خصوصی (یا عبارت بازیابی) به شما حق کنترل می‌دهد. وقتی به یک dApp وارد می‌شوید، در واقع کیف پول خود را متصل می‌کنید که مالکیت شما بر یک آدرس را بدون فاش کردن اطلاعات حساس شخصی، به صورت رمزنگاری شده اثبات می‌کند.
• امضای تراکنش: هر اقدامی که وضعیت بلاک‌چین را تغییر دهد، مانند ارسال ارز دیجیتال، تعامل با یک قرارداد هوشمند یا ضرب (Mint) کردن یک NFT، نیاز به امضای رمزنگاری شده با کلید خصوصی کیف پول شما دارد. مرورگر dApp این فرآیند را با درخواست از کاربر برای بررسی و تأیید تراکنش‌ها تسهیل می‌کند و لایه‌ای حیاتی از امنیت و رضایت صریح را اضافه می‌کند که در اکثر تعاملات وب سنتی وجود ندارد.

تعامل مستقیم با بلاک‌چین

برخلاف مرورگرهای سنتی که با سرورهای متمرکز ارتباط برقرار می‌کنند، مرورگرهای dApp با شبکه‌های بلاک‌چین ارتباط برقرار می‌کنند.

• اتصال به نودها (Nodes): مرورگرهای dApp معمولاً از کتابخانه‌های زیربنایی (مانند Web3.js یا Ethers.js) برای ارتباط با نودهای بلاک‌چین از طریق رابط‌های RPC (فراخوانی رویه از راه دور) استفاده می‌کنند. این نودها کامپیوترهای توزیع‌شده‌ای هستند که کپی دفتر کل بلاک‌چین را نگه می‌دارند و تراکنش‌ها را پردازش می‌کنند. وقتی کاربر با یک dApp تعامل می‌کند، مرورگر دستوراتی را به این نودها می‌فرستد و آن‌ها تراکنش را در شبکه منتشر می‌کنند.
• تعامل با قراردادهای هوشمند: dAppها در واقع قراردادهای هوشمندی هستند که روی بلاک‌چین مستقر شده‌اند. یک مرورگر dApp کاربران را قادر می‌سازد مستقیماً توابع درون این قراردادهای هوشمند را فراخوانی کنند؛ خواه شرکت در یک پروتکل امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) باشد، یا بازی در یک بازی مبتنی بر بلاک‌چین یا مدیریت کلکسیون‌های دیجیتال. مرورگر جزئیات فنی پیچیده را ساده‌سازی کرده و رابطی کاربرپسند برای این تعاملات ارائه می‌دهد.
• ذخیره‌سازی و نام‌گذاری غیرمتمرکز: بسیاری از dAppها برای میزبانی محتوا به جای سرورهای متمرکز، از راهکارهای ذخیره‌سازی غیرمتمرکز مانند IPFS (سیستم فایل بین‌سیاره‌ای) استفاده می‌کنند. به طور مشابه، سرویس نام اتریوم (ENS) نام‌های قابل خواندن توسط انسان را برای آدرس‌های بلاک‌چین فراهم می‌کند (مانند DNS برای آدرس‌های IP) و مرورگرهای dApp مجهز به حل این آدرس‌ها هستند.

ستون‌های اصلی تمایز: تحلیل مقایسه‌ای

تفاوت‌های بین مرورگرهای dApp و مرورگرهای سنتی به جنبه‌های بنیادی تجربه کاربری، امنیت و ماهیت تعامل دیجیتال گسترش می‌یابد.

۱. مکانیسم‌های هویت و احراز هویت

• مرورگرهای سنتی: به ترکیب نام کاربری/رمز عبور متکی هستند که اغلب توسط ارائه‌دهندگان هویت ثالث مدیریت می‌شوند (مانند "ورود با گوگل/فیس‌بوک"). این امر هویت‌های جزیره‌ای ایجاد کرده و کنترل داده‌های کاربر را متمرکز می‌کند.
• مرورگرهای dApp: از کلیدهای رمزنگاری (کلیدهای عمومی و خصوصی) ذخیره شده در یک کیف پول غیرامانی (Non-custodial) استفاده می‌کنند. آدرس عمومی شما هویت شماست و کلید خصوصی دسترسی را فراهم می‌کند. این مدل موارد زیر را تضمین می‌کند:
  • خودحضانتی (Self-Custody): کاربران کنترل کامل بر دارایی‌ها و هویت دیجیتال خود دارند.
  • قابلیت همکاری (Interoperability): از یک کیف پول می‌توان در بی‌شمار dApp بدون نیاز به ایجاد حساب‌های جدید استفاده کرد.
  • حریم خصوصی در طراحی: اغلب فقط آدرس عمومی شما مشخص است، نه اطلاعات شناسایی شخصی.

۲. مالکیت داده و حریم خصوصی

• مرورگرهای سنتی: هنگام استفاده از خدمات سنتی، داده‌های شما (اطلاعات شخصی، سابقه مرور، محتوای آپلود شده) معمولاً در سرورهای متمرکز ذخیره می‌شوند که در مالکیت و کنترل ارائه‌دهنده سرویس است. این می‌تواند منجر به نگرانی‌های حریم خصوصی، نشت داده‌ها و پتانسیل کسب درآمد از داده‌ها بدون رضایت صریح کاربر شود.
• مرورگرهای dApp: مالکیت و حاکمیت داده را ترویج می‌کنند. اگرچه تعامل با داده‌ها در هر dApp متفاوت است اما:
  • داده‌های درون‌زنجیره‌ای (On-Chain): داده‌های ذخیره شده در بلاک‌چین تغییرناپذیر، شفاف و در مالکیت آدرسی هستند که آن را ایجاد کرده است.
  • ذخیره‌سازی غیرمتمرکز (مانند IPFS): فایل‌ها تکه‌تکه شده و در سراسر شبکه توزیع می‌شوند که آن‌ها را در برابر سانسور مقاوم کرده و کنترل آن‌ها را از دست یک نهاد واحد خارج می‌کند.
  • رضایت صریح: تمام اقدامات درون‌زنجیره‌ای نیاز به امضای صریح دارند که به کاربران کنترل دقیقی بر روی داده‌های منتشر شده و نحوه استفاده از دارایی‌هایشان می‌دهد.

۳. مدل امنیتی

• مرورگرهای سنتی: امنیت به SSL/TLS برای ارتباطات رمزگذاری شده و اعتماد به زیرساخت سرور وب‌سایت و به‌روزرسانی‌های امنیتی فروشنده مرورگر متکی است. آسیب‌پذیری‌ها می‌توانند ناشی از هک سرور، حملات فیشینگ (شبیه‌سازی سایت‌های معتبر) یا اکسپلویت‌های مرورگر باشند.
• مرورگرهای dApp: از ویژگی‌های امنیتی ذاتی فناوری بلاک‌چین بهره می‌برند:
  • امنیت رمزنگاری: تراکنش‌ها توسط رمزنگاری پیشرفته ایمن می‌شوند که آن‌ها را ضد دستکاری می‌کند.
  • تغییرناپذیری: هنگامی که یک تراکنش در بلاک‌چین ثبت شد، قابل تغییر نیست.
  • غیرمتمرکز بودن: ماهیت توزیع‌شده بلاک‌چین آن را در برابر نقاط شکست واحد یا سانسور بسیار مقاوم می‌کند.
  • حسابرسی (Audit) قراردادهای هوشمند: اگرچه این یک ویژگی مرورگر نیست، اما امنیت خود dAppها به بازرسی‌های دقیق کدهای قرارداد هوشمند آن‌ها بستگی دارد. نقش مرورگر dApp نمایش واضح جزئیات تراکنش برای تأیید کاربر است.

۴. مقاومت در برابر سانسور

• مرورگرهای سنتی: دسترسی به محتوا می‌تواند تحت تأثیر سانسور دولت‌ها، ارائه‌دهندگان خدمات اینترنت (ISP) یا اپراتورهای سرور متمرکز قرار گیرد. وب‌سایت‌ها می‌توانند از دسترس خارج یا مسدود شوند.
• مرورگرهای dApp: برای اینترنتی مقاوم در برابر سانسور طراحی شده‌اند.
  • میزبانی غیرمتمرکز: اگر فرانت‌اِند یک dApp در IPFS میزبانی شود و منطق بک‌اِند آن روی بلاک‌چین باشد، مسدود کردن یا حذف آن بسیار دشوار می‌شود.
  • شبکه‌های توزیع‌شده: هیچ مرجع مرکزی برای مسدود کردن دسترسی به بلاک‌چین زیربنایی یا اپلیکیشن‌های آن وجود ندارد.

۵. مدل‌های کسب درآمد و کسب‌وکار

• مرورگرهای سنتی: خود مرورگرها اغلب رایگان هستند، اما وب‌سایت‌هایی که به آن‌ها دسترسی پیدا می‌کنند مکرراً به تبلیغات (اغلب هدفمند با استفاده از داده‌های کاربر)، اشتراک‌ها یا تجارت الکترونیک متکی هستند.
• مرورگرهای dApp: مرورگرها ممکن است رایگان باشند، اما مدل اقتصادی dAppهایی که به آن‌ها دسترسی دارند کاملاً متفاوت است.
  • کارمزد تراکنش (Gas): کاربران برای پردازش تراکنش‌ها مبالغ کمی (گس) به شبکه (ماینرها/ولیدیتورها) پرداخت می‌کنند، نه به خود dApp.
  • توکنومیک (Tokenomics): بسیاری از dAppها توکن بومی خود را دارند که می‌تواند برای حاکمیت، استیکینگ (Staking) یا دسترسی به ویژگی‌های ممتاز استفاده شود.
  • متن‌باز و جامعه‌محور: بسیاری از dAppها متن‌باز هستند و به جای ساختارهای شرکتی سنتی، به مشارکت‌های جامعه و حاکمیت غیرمتمرکز متکی هستند.

تضادهای معماری: نحوه اتصال

تفاوت اصلی در عملکرد ناشی از رویکردهای معماری عمیقاً متفاوت است.

پروتکل‌های ارتباطی

• مرورگرهای سنتی: عمدتاً از HTTP/HTTPS برای ارسال و دریافت داده‌ها بین کلاینت (مرورگر) و سرورهای متمرکز استفاده می‌کنند. چرخه درخواست-پاسخ ساده است: مرورگر می‌پرسد، سرور پاسخ می‌دهد.
• مرورگرهای dApp: در حالی که هنوز از HTTP/HTTPS برای واکشی فرانت‌اِند dApp (که ممکن است به صورت سنتی یا در IPFS میزبانی شده باشد) استفاده می‌کنند، تعامل حیاتی با بلاک‌چین از طریق روش‌های دیگری رخ می‌دهد. آن‌ها از کتابخانه‌های جاوا اسکریپت مانند Web3.js یا Ethers.js استفاده می‌کنند که به نوبه خود با نودهای بلاک‌چین با استفاده از JSON-RPC ارتباط برقرار می‌کنند. این پروتکل به مرورگر اجازه می‌دهد:
  • وضعیت بلاک‌چین را استعلام کند (مثلاً موجودی حساب را چک کند یا داده‌های قرارداد هوشمند را بخواند).
  • تراکنش‌های امضا شده را به شبکه ارسال کند. این تعامل مستقیم با بلاک‌چین که توسط کیف پول داخلی تسهیل می‌شود، سنگ بنای وب ۳ است.

زیرساخت بک‌اِند

• مرورگرهای سنتی: به سرورهای بک‌اِند، پایگاه‌های داده و منطق اپلیکیشنی متصل می‌شوند که به صورت متمرکز مدیریت می‌شوند. یک شرکت یا سازمان واحد کل این مجموعه را کنترل می‌کند.
• مرورگرهای dApp: به یک شبکه غیرمتمرکز از نودهای بلاک‌چین متصل می‌شوند که اغلب توسط یک ارائه‌دهنده وب ۳ (مانند Infura یا Alchemy) یا با اجرای یک نود محلی تسهیل می‌شود. منطق "بک‌اِند" در قراردادهای هوشمند روی یک دفتر کل توزیع‌شده و تغییرناپذیر قرار دارد. ماندگاری داده‌ها (درون‌زنجیره‌ای) و اجرا (قراردادهای هوشمند) در هزاران ماشین مستقل توزیع شده است، نه در یک دیتاسنتر واحد.

رندرینگ و اجرا

هر دو نوع مرورگر محتوای وب را با استفاده از تکنولوژی‌های مشابه (HTML, CSS, JavaScript) رندر می‌کنند. با این حال، محیط اجرای قطعات تعاملی تفاوت چشمگیری دارد.

• مرورگرهای سنتی: جاوا اسکریپت با مدل شیء سند (DOM) تعامل دارد و داده‌ها را از یک نقطه پایانی API متمرکز ارسال و دریافت می‌کند.
• مرورگرهای dApp: جاوا اسکریپت نیز با DOM تعامل دارد، اما عملکردهای حیاتی آن شامل استفاده از شیء تزریق شده window.ethereum (یا مکانیسم‌های مشابه) برای برقراری ارتباط با کیف پول داخلی و از طریق آن، با بلاک‌چین است. این به جاوا اسکریپت اجازه می‌دهد تا درخواست‌های کیف پول را برای امضای تراکنش فعال کرده و داده‌های زنده را از دفتر کل غیرمتمرکز بازیابی کند.

تکامل و آینده مرورگرهای dApp

مسیر مرورگرهای dApp با افزونه‌های ساده‌ای مانند متامسک (MetaMask) شروع شد که قابلیت‌های وب ۳ را به مرورگرهای سنتی موجود اضافه می‌کردند. این افزونه‌ها به کاربران اجازه می‌دادند کیف پول خود را به dAppها متصل کنند. با گذشت زمان، مرورگرهای اختصاصی dApp ظهور کردند (مانند بریو با کیف پول داخلی، اپرا با ادغام وب ۳، استاتوس و کوین‌بیس والت) که تجربه وب ۳ یکپارچه‌تر و روان‌تری را ارائه می‌دهند.

این تکامل با چندین عامل ادامه می‌یابد:

• بهبود تجربه کاربری: ساده‌سازی تعاملات پیچیده بلاک‌چین، افزایش خوانایی تراکنش‌ها و حذف اصطلاحات فنی پیچیده از اولویت‌های همیشگی هستند.
• قابلیت همکاری بین‌زنجیره‌ای (Cross-Chain): با گسترش اکوسیستم بلاک‌چین فراتر از اتریوم، مرورگرهای dApp به طور فزاینده‌ای به دنبال پشتیبانی از چندین شبکه بلاک‌چین (مانند پلی‌گان، بایننس اسمارت چین، سولانا) و تسهیل مدیریت دارایی بین‌زنجیره‌ای هستند.
• ویژگی‌های امنیتی پیشرفته: توسعه مداوم ویژگی‌هایی مانند شبیه‌سازی تراکنش، هشدار به کاربران در مورد dAppهای مشکوک و محافظت بهتر در برابر حملات فیشینگ.
• پذیرش گسترده‌تر: دسترس‌پذیر کردن وب ۳ برای مخاطبان عام از طریق ادغام درگاه‌های تبدیل فیات به رمزارز، منابع آموزشی و رابط‌های کاربری بصری.
• حاکمیت غیرمتمرکز: برخی از مرورگرهای dApp در حال بررسی مدل‌های حاکمیت غیرمتمرکز هستند که به جوامع آن‌ها اجازه می‌دهد بر توسعه و ویژگی‌های مرورگر تأثیر بگذارند.

چالش‌هایی همچنان باقی است، از جمله مقیاس‌پذیری بلاک‌چین، کارمزدهای بالای تراکنش در زمان شلوغی شبکه و ابهامات نظارتی. با این حال، مرورگرهای dApp در تحقق چشم‌انداز یک اینترنت واقعاً غیرمتمرکز نقشی محوری دارند و کاربران را با کنترل بیشتر بر داده‌ها، دارایی‌ها و هویت آنلاین خود توانمند می‌سازند.

مروری نهایی بر تفاوت‌های کلیدی

برای خلاصه کردن تمایزات حیاتی:

• تعامل بک‌اِند:
  • سنتی: سرورهای متمرکز از طریق HTTP/HTTPS.
  • dApp: شبکه‌های بلاک‌چین غیرمتمرکز از طریق JSON-RPC، سازماندهی شده توسط یک کیف پول یکپارچه.
• هویت و احراز هویت:
  • سنتی: نام کاربری/رمز عبور، اغلب تحت مدیریت شخص ثالث.
  • dApp: جفت‌کلیدهای رمزنگاری در یک کیف پول خودحضانتی.
• کنترل و مالکیت داده:
  • سنتی: داده‌ها اغلب در اختیار و کنترل ارائه‌دهندگان سرویس در سرورهای مرکزی هستند.
  • dApp: داده‌های تحت مالکیت کاربر در دفتر کل یا ذخیره‌سازی غیرمتمرکز، با امضای صریح تراکنش‌ها.
• مدیریت دارایی:
  • سنتی: معمولاً هیچ مدیریت دارایی دیجیتال داخلی فراتر از جزئیات کارت اعتباری وجود ندارد.
  • dApp: کیف پول ارز دیجیتال یکپارچه برای مدیریت دارایی‌های دیجیتال (رمزارزها، NFTها).
• سانسور و پایداری:
  • سنتی: آسیب‌پذیر در برابر سانسور متمرکز و نقاط شکست واحد.
  • dApp: طراحی شده برای مقاومت در برابر سانسور و دسترسی بالا از طریق غیرمتمرکزسازی.
• کسب درآمد و اقتصاد:
  • سنتی: مبتنی بر تبلیغات، اشتراک، تجارت الکترونیک، اغلب داده‌محور.
  • dApp: کارمزد تراکنش (گس)، توکنومیک، جامعه‌محور.

مرورگرهای dApp صرفاً مرورگرهای وب با ویژگی‌های کریپتوییِ اضافه‌شده نیستند؛ آن‌ها دسته‌ای کاملاً متفاوت از نرم‌افزارهای کلاینت هستند که برای اینترنت غیرمتمرکز ساخته شده‌اند. آن‌ها نشان‌دهنده تغییری بنیادی در نحوه تعامل کاربران با خدمات آنلاین هستند و بر حاکمیت فردی، شفافیت و مالکیت مستقیم در دنیایی که به طور فزاینده‌ای دیجیتالی می‌شود، تأکید دارند.