BRICS-valuta: reserve, CBDC of onafhankelijke crypto?

Het evoluerende landschap van mondiale financiën en de ambities van BRICS

Het wereldwijde financiële systeem, dat lang werd gedomineerd door de Amerikaanse dollar, ondergaat een periode van aanzienlijke herbeoordeling en potentiële transformatie. Tegen deze achtergrond is de intergouvernementele organisatie BRICS — bestaande uit Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika, en onlangs uitgebreid met Egypte, Ethiopië, Iran, Saoedi-Arabië en de VAE — naar voren gekomen als een belangrijke voorstander van een meer multipolaire financiële architectuur. De discussies binnen het blok draaien vaak om het verminderen van de afhankelijkheid van westerse financiële systemen en het bevorderen van grotere economische autonomie onder de leden. Deze ambities hebben geleid tot het verkennen van diverse financiële innovaties, wat in het publieke debat vaak resulteert in het verwarren van verschillende afzonderlijke voorstellen. Dit artikel heeft tot doel drie primaire stromingen in deze discussie te ontrafelen: het concept van een BRICS-reservevaluta-"unit", de integratie van Central Bank Digital Currencies (CBDC's) tussen lidstaten, en het volledig afzonderlijke, onafhankelijke cryptocurrency-project genaamd "BRICS Chain".

De BRICS-reservevaluta "Unit": Een streven naar multipolariteit

Een van de belangrijkste en meest besproken initiatieven binnen BRICS is de verkenning van een nieuwe reservevaluta of rekeneenheid. Dit concept gaat niet alleen over het creëren van een nieuw ruilmiddel, maar vertegenwoordigt een strategische stap in de richting van het herstellen van het evenwicht in de mondiale economische macht.

Concept en motivatie

Een reservevaluta vervult meerdere kritieke functies in de wereldeconomie:

• Waardeopslagmiddel: Een stabiel activum dat door centrale banken en financiële instellingen kan worden aangehouden om zich in te dekken tegen economische onzekerheden.
• Ruilmiddel: Breed geaccepteerd voor internationale handel en financiële transacties.
• Rekeneenheid: Gebruikt voor het uitdrukken van internationale prijzen, contracten en financiële instrumenten.

De Amerikaanse dollar bekleedt deze dominante positie sinds het Bretton Woods-akkoord, profiterend van diepe en liquide financiële markten, de stabiliteit van de Amerikaanse economie en het wereldwijde bereik van haar instellingen. BRICS-landen hebben echter de wens geuit om hun afhankelijkheid van de dollar te verminderen om verschillende redenen:

• Beperken van sanctierisico's: Zorgen over het inzetten van het op de dollar gebaseerde financiële systeem als wapen via sancties, wat bijzonder relevant is na recente geopolitieke gebeurtenissen.
• Verminderen van wisselkoersvolatiliteit: Schommelingen in de dollar kunnen de kosten van import en export voor niet-Amerikaanse landen beïnvloeden, wat hun economische stabiliteit raakt.
• Faciliteren van handel binnen het blok: Een gemeenschappelijke valuta of eenheid zou de afwikkeling van handel tussen BRICS-leden kunnen stroomlijnen, waarbij traditionele tussenpersonen en de daarmee gepaard gaande kosten worden omzeild.
• Bevestigen van economische soevereiniteit: Een symbolische en praktische stap naar grotere financiële onafhankelijkheid en een multipolaire wereldorde.

Voorgestelde structuur en dekking

Hoewel de details conceptueel blijven, ziet het leidende voorstel voor een BRICS-reservevaluta het als een "unit" in plaats van een fysieke valuta. Deze eenheid zou waarschijnlijk zijn:

• Gedekt door een mandje van nationale valuta's: Vergelijkbaar met de Special Drawing Rights (SDR's) van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), zou deze eenheid haar waarde ontlenen aan een gewogen gemiddelde van de nationale valuta's van de lidstaten (bijv. Chinese yuan, Indiase roepie, Russische roebel, Braziliaanse real, Zuid-Afrikaanse rand en potentieel andere van nieuwe leden). De weging zou waarschijnlijk de economische omvang en het handelsvolume van elk lid weerspiegelen.
• Potentieel gedekt door goud: Er is ook gesproken over de mogelijkheid om goud op te nemen in het dekkingsmechanisme. Historisch gezien heeft goud gediend als een universeel waardeopslagmiddel en een bescherming tegen inflatie en valutawaardedaling. Een gedeeltelijke gouddekking zou de waargenomen stabiliteit en betrouwbaarheid van de nieuwe eenheid kunnen vergroten, wat aantrekkelijk is voor landen die op zoek zijn naar een tastbaar anker in een tijdperk van fiat-valuta-expansie.

De voorgestelde "unit" zou primair functioneren als rekeneenheid voor het aanzuiveren van internationale handelsonevenwichtigheden en het faciliteren van verrekeningen, in plaats van te circuleren als fysiek contant geld. Dit zou in eerste instantie fungeren als een niet-fysiek activum, gebruikt voor verrekeningen tussen centrale banken en wellicht grootschalige commerciële transacties tussen lidstaten.

Uitdagingen en obstakels

Het ontwikkelen en invoeren van een nieuwe reservevaluta is een onderneming die gepaard gaat met complexe uitdagingen:

• Consensus tussen diverse economieën: BRICS-landen hebben zeer verschillende economische structuren, politieke systemen en nationale belangen. Het bereiken van consensus over de valutaweging, het bestuur en de operationele mechanismen is een monumentale taak.
• Vertrouwen, liquiditeit en converteerbaarheid: Een reservevaluta heeft diepe, liquide markten nodig en een hoge mate van vertrouwen in de economische stabiliteit en de rechtsstaat van de emittent. Het opbouwen van dergelijk vertrouwen voor een beginnende BRICS-eenheid, zeker in een volatiel geopolitiek klimaat, zal aanzienlijke tijd en consistent beleid vergen.
• Gebrek aan diepe financiële markten: Geen van de individuele financiële markten van de BRICS-landen biedt momenteel de diepte, liquiditeit en openheid die vergelijkbaar is met die van de Amerikaanse staatsobligatiemarkt, die de reservestatus van de dollar ondersteunt. Dit is cruciaal voor het mogelijk maken van grootschalige internationale transacties en investeringen.
• Politieke wil en soevereiniteitskwesties: Lidstaten zouden een mate van financiële autonomie moeten afstaan aan een collectief mechanisme, wat een gevoelig punt kan zijn.
• Institutioneel kader: Het creëren van een robuuste, onafhankelijke en vertrouwde instelling om deze reserve-eenheid te beheren, vergelijkbaar met de Federal Reserve of de Europese Centrale Bank, zou noodzakelijk zijn.

Central Bank Digital Currencies (CBDC's) en de grensoverschrijdende visie van BRICS

Los van het concept van de reservevaluta, onderzoeken BRICS-landen ook actief hoe Central Bank Digital Currencies (CBDC's) kunnen worden ingezet om grensoverschrijdende betalingen te stroomlijnen.

CBDC's begrijpen

Een CBDC is de digitale vorm van de fiat-valuta van een land, uitgegeven en gedekt door de centrale bank. Het is iets anders dan:

• Cryptocurrencies (bijv. Bitcoin): Deze zijn gedecentraliseerd, meestal niet gedekt door een overheid, en hun waarde wordt bepaald door marktkrachten.
• Stablecoins (bijv. USDT): Dit zijn privaat uitgegeven cryptocurrencies die gekoppeld zijn aan een fiat-valuta of andere activa, maar nog steeds afhankelijk zijn van private entiteiten voor dekking en uitgifte.

Belangrijke kenmerken van CBDC's zijn onder meer:

• Dekking door de centrale bank: Biedt ultiem vertrouwen en stabiliteit, vergelijkbaar met fysiek contant geld.
• Digitale vorm: Maakt onmiddellijke, efficiënte elektronische transacties mogelijk.
• Programmeerbaarheid: Potentieel voor smart contract-functionaliteiten, waardoor geautomatiseerde betalingen op basis van specifieke voorwaarden mogelijk worden.
• Finaliteit en verminderd risico: Verrekeningen kunnen nagenoeg onmiddellijk zijn en brengen minder tegenpartijrisico met zich mee.

Veel BRICS-landen bevinden zich in verschillende stadia van CBDC-ontwikkeling. De digitale yuan (e-CNY) van China is een van de meest geavanceerde, terwijl India een pilot heeft gelanceerd voor zijn digitale roepie en Rusland vorderingen maakt met de digitale roebel.

BRICS-benadering van CBDC-integratie

Het primaire doel van het koppelen van BRICS-CBDC's is het creëren van een efficiënter en goedkoper systeem voor internationale betalingen binnen het blok.

• Stroomlijnen van grensoverschrijdende betalingen: Traditionele grensoverschrijdende betalingen omvatten vaak meerdere intermediaire banken, SWIFT-berichten en correspondentbankrelaties, wat leidt tot vertragingen, hoge kosten en ondoorzichtigheid. CBDC-integratie beoogt deze inefficiënties weg te nemen.
• Verminderde wrijving en kosten: Door directe of nagenoeg directe overdrachten tussen nationale CBDC's toe te staan, kunnen transactiekosten aanzienlijk worden verlaagd en kunnen verrekeningstijden worden teruggebracht van dagen naar minuten of zelfs seconden.
• Potentiële modellen:
  • Bilaterale koppelingen: Directe verbindingen tussen de CBDC-systemen van twee BRICS-landen.
  • Multilaterale platforms: Het ontwikkelen van een gemeenschappelijk platform of netwerk, vergelijkbaar met initiatieven zoals Project mBridge (een multi-CBDC-platform voor grensoverschrijdende betalingen waarbij centrale banken uit onder meer China, Hong Kong, Thailand en de VAE betrokken zijn), dat meerdere BRICS-CBDC's zou kunnen hosten. Dit zou deelnemers in staat stellen transacties direct af te wikkelen met hun respectievelijke digitale valuta.
  • Gemeenschappelijke verrekeningslaag: Een gedeelde technologische laag waar transacties tussen verschillende nationale CBDC's kunnen worden gecleard en verrekend.

Hinderpalen bij de implementatie

Hoewel veelbelovend, wordt de integratie van CBDC's over meerdere landen geconfronteerd met eigen uitdagingen:

• Harmonisatie van regelgeving: Elk land heeft zijn eigen financiële regelgeving, wetten op gegevensprivacy en kaders voor anti-witwassen (AML). Het bereiken van interoperabiliteit vereist aanzienlijke afstemming van de regelgeving.
• Technische standaarden en protocollen: Verschillende CBDC-ontwerpen (bijv. op basis van rekeningen vs. tokens, gedistribueerd vs. gecentraliseerd grootboek) vereisen gemeenschappelijke technische standaarden en protocollen om naadloos te kunnen communiceren.
• Gegevensprivacy en beveiliging: Het waarborgen van de privacy van grensoverschrijdende transacties, terwijl de beveiliging tegen cyberdreigingen en illegale financiering behouden blijft, is een kritieke evenwichtsoefening.
• Geopolitieke complexiteit: Vertrouwen en samenwerking staan voorop. Politieke spanningen of uiteenlopende strategische belangen zouden volledige integratie kunnen belemmeren.

BRICS Chain: Een onafhankelijke cryptocurrency-onderneming

Parallel aan officiële regeringsdiscussies is er een onafhankelijk cryptocurrency-project genaamd "BRICS Chain" ontstaan, wat een extra laag complexiteit en incidentele verwarring aan het discours toevoegt.

Het concept "BRICS Chain" ontrafeld

Het is cruciaal om te benadrukken dat "BRICS Chain" geen officieel initiatief is van de intergouvernementele organisatie BRICS of de centrale banken van haar lidstaten. Het is een onafhankelijk, privaat cryptocurrency-project dat blockchain-technologie inzet voor verschillende doeleinden, voornamelijk asset-tokenisatie.

• Blockchain-technologie: In de kern gebruikt BRICS Chain een distributed ledger technology om transacties op een gedecentraliseerde en onveranderlijke manier vast te leggen. Dit biedt transparantie en veiligheid, maar het bestuur en de dekking zijn fundamenteel anders dan bij door de staat uitgegeven valuta's.
• Asset-tokenisatie: Het project claimt de tokenisatie van real-world assets (RWA) te faciliteren. Dit proces zet de waarde of eigendomsrechten van een activum (bijv. onroerend goed, grondstoffen, kunst) om in een digitale token op een blockchain. Voordelen zijn onder meer fractioneel eigendom, verhoogde liquiditeit en vereenvoudigde overdraagbaarheid.

De 1:1 koppeling met een "BRICS-valuta"

Een belangrijke claim van het BRICS Chain-project is de vermeende 1:1 koppeling (peg) met een "BRICS-valuta". Deze claim introduceert aanzienlijke ambiguïteit:

• Gebrek aan een officiële "BRICS-valuta": Zoals besproken bevindt een officiële BRICS-reservevaluta of -eenheid zich nog in de conceptuele en ontwikkelingsfase. Het bestaat nog niet als een tastbaar activum waaraan een cryptocurrency betrouwbaar gekoppeld zou kunnen worden.
• Mechanisme van de koppeling: Zonder een officiële, gevestigde BRICS-valuta is het mechanisme voor het handhaven van een 1:1 koppeling onduidelijk. Stablecoins bereiken hun koppeling doorgaans via reserves (fiat, andere crypto of algoritmische mechanismen). Voor een onofficieel project roept het claimen van een koppeling aan een niet-bestaand of conceptueel activum vragen op over de stabiliteit en dekking.
• Verschil met officiële initiatieven: Dit maakt BRICS Chain fundamenteel anders dan een potentiële officiële BRICS-reserve-eenheid (die gedekt zou worden door soevereine activa) of een BRICS-CBDC (wat door de staat uitgegeven digitaal fiat-geld zou zijn).

Risico's en overwegingen

Als een onofficieel en onafhankelijk cryptoproject brengt BRICS Chain inherente risico's en overwegingen met zich mee:

• Onzekerheid in regelgeving: Onafhankelijke cryptocurrencies opereren in een sterk evoluerende en vaak ongereguleerde ruimte, waardoor ze vatbaar zijn voor plotselinge wijzigingen in de regelgeving of handhavingsacties.
• Potentieel voor oplichting / Rug Pulls: De cryptosector is helaas rijk aan projecten die hoge rendementen beloven maar inhoud missen, wat soms leidt tot "rug pulls" waarbij ontwikkelaars het project verlaten en er vandoor gaan met het geld van investeerders. Projecten met vage of ongefundeerde dekkingsclaims vereisen uiterste voorzichtigheid.
• Gebrek aan officiële goedkeuring of dekking: Zonder de steun of dekking van BRICS-regeringen of centrale banken mist het project soevereine garanties. De levensvatbaarheid op lange termijn, beveiliging en bruikbaarheid hangen volledig af van de private ontwikkelaars en de community.
• Volatiliteit en liquiditeit: De waarde van een dergelijke token zou onderhevig zijn aan marktspeculatie en de liquiditeit zou beperkt kunnen zijn, vooral als de geclaimde koppeling niet robuust wordt gehandhaafd of transparant wordt gecontroleerd.
• Misleidende branding: Het gebruik van "BRICS" in de naam kan een misleidende indruk wekken van officiële banden of goedkeuring, wat investeerders in verwarring kan brengen die geloven dat ze investeren in een door de staat gesteunde onderneming.

Onderscheid tussen de initiatieven

Ter verduidelijking bakenen we de belangrijkste verschillen tussen deze drie verschillende concepten af:

De belangrijkste verschillen in een oogopslag

Potentiële synergieën en conflicten

Hoewel ze verschillend zijn, zouden deze initiatieven op verschillende manieren op elkaar kunnen inwerken:

• Reservevaluta en CBDC: Als een officiële BRICS-reserve-eenheid succesvol zou worden opgezet, is het denkbaar dat een digitale versie van deze eenheid uiteindelijk zou kunnen worden uitgegeven als een vorm van "BRICS-CBDC" voor directe verrekening, voortbouwend op de ervaring van het koppelen van nationale CBDC's.
• Officieel vs. Privaat: De officiële BRICS-initiatieven streven naar systemische verandering en soevereine controle. Private projecten zoals BRICS Chain opereren buiten dit kader, wat verwarring kan scheppen of, in zeldzame gevallen, officiële actie kan uitlokken als hun ongeoorloofde gebruik van de naam BRICS problematisch wordt.
• Innovatie: Het officiële streven naar innovatie in grensoverschrijdende betalingen met CBDC's zou in theorie geïnformeerd kunnen worden door of beïnvloed worden door vorderingen in de bredere blockchain- en cryptosector, zij het met strikte toetsing en regelgevend toezicht.

Het primaire conflict komt voort uit het potentieel dat de onofficiële "BRICS Chain" wordt aangezien voor een officieel project van een BRICS-regering of centrale bank, wat gebruikers misleidt en mogelijk het vertrouwen in legitieme toekomstige initiatieven ondermijnt.

De bredere implicaties voor mondiale financiën

De BRICS-inspanningen, met name de officiële discussies over een reservevaluta-eenheid en CBDC-integratie, hebben aanzienlijke gevolgen voor het mondiale financiële landschap.

De-dollarisatie en multipolariteit

Deze initiatieven maken integraal deel uit van de bredere trend van "de-dollarisatie", die tot doel heeft de overweldigende dominantie van de Amerikaanse dollar in de internationale handel en financiën te verminderen. Een succesvolle BRICS-reserve-eenheid zou, zelfs als louter verrekeningsmechanisme, een alternatieve benchmark en afwikkelingsoptie kunnen bieden, vooral voor handel tussen niet-westerse landen. De integratie van CBDC's zou dit verder kunnen vergemakkelijken door efficiënte, dollarvrije betalingskanalen aan te bieden. Dit zou bijdragen aan een meer multipolair financieel systeem, waarin geen enkele valuta of financiële macht absolute zeggenschap heeft, wat mogelijk leidt tot evenwichtigere mondiale economische relaties.

Innovatie in grensoverschrijdende betalingen

Het streven om BRICS-CBDC's te koppelen vertegenwoordigt een aanzienlijke stimulans voor innovatie in grensoverschrijdende betalingen. Het huidige systeem is traag, duur en ondoorzichtig. Door nieuwe architecturen voor internationale verrekeningen te verkennen, dragen BRICS-landen bij aan een wereldwijde discussie over hoe deze kritieke financiële slagaders kunnen worden gemoderniseerd en verbeterd. Dit zou precedenten kunnen scheppen en andere regionale blokken kunnen aanmoedigen om vergelijkbare oplossingen te ontwikkelen, wat de efficiëntie in de wereldwijde handel bevordert.

Uitdagingen voor adoptie en vertrouwen

Ondanks de ambities is de weg naar brede adoptie en vertrouwen voor elk nieuw BRICS-financieel instrument moeizaam.

• Geopolitieke spanningen: Mondiale politieke dynamiek en concurrerende nationale belangen binnen en buiten het blok kunnen samenwerking en consensusvorming belemmeren.
• Vertrouwen opbouwen: Een nieuw reserve-activum heeft decennia, zo niet eeuwen nodig om het diepe vertrouwen en de liquiditeit op te bouwen die gevestigde reservevaluta's genieten. Dit vertrouwen is gebouwd op economische stabiliteit, transparant bestuur, robuuste juridische kaders en consistent beleid.
• Schaalbaarheid en beveiliging: Elk nieuw digitaal betalingssysteem of elke reserve-eenheid moet een hoge mate van schaalbaarheid aantonen om enorme transactievolumes te verwerken en ondoordringbare beveiliging bieden tegen cyberaanvallen en frauduleuze activiteiten.

Vooruitblik: Een complex en evoluerend beeld

De BRICS-initiatieven met betrekking tot valuta en digitale financiën zijn veelzijdig en complex. Het is cruciaal voor waarnemers, investeerders en beleidsmakers om een duidelijk onderscheid te maken tussen de officiële, door de staat gestuurde discussies over een reservevaluta-"unit" en onderling verbonden CBDC's enerzijds, en onafhankelijke, onofficiële cryptocurrency-projecten zoals "BRICS Chain" anderzijds.

De officiële BRICS-inspanningen vertegenwoordigen een strategisch spel op de lange termijn om de mondiale financiën te herstructureren, externe afhankelijkheden te verminderen en de economische soevereiniteit van haar leden te vergroten. Hoewel ze gepaard gaan met aanzienlijke uitdagingen, zou hun succes een nieuw tijdperk van multipolaire financiële macht en efficiëntere grensoverschrijdende betalingen kunnen inluiden. De onafhankelijke cryptoprojecten daarentegen opereren in een andere sfeer, vaak met hogere risicoprofielen en zonder de dekking of het regelgevend toezicht van soevereine entiteiten.

De reis naar een meer gediversifieerde en robuuste mondiale financiële architectuur is nog maar net begonnen, en de bijdragen van het BRICS-blok zullen ongetwijfeld een sleutelfactor zijn bij het vormgeven van de toekomst hiervan. De vooruitgang zal echter waarschijnlijk geleidelijk zijn, gekenmerkt door zowel innovatie als aanzienlijke politieke, economische en technische hindernissen.